Zdjęcie z krzyża (obraz Rogiera van der Weydena)
Zdjęcie z krzyża (niderl. Kruisafneming) – obraz olejny Rogiera van der Weyden, jednego z głównych reprezentantów gotyckiego realizmu; przykład późnogotyckiego malarstwa tablicowego w Niderlandach. Przechowywany w zbiorach Muzeum Prado w Madrycie. Dzieje obrazuDzieło zostało zamówione przez Wielką Gildię Kuszników z Lowanium, do kaplicy w kościele Matki Bożej za Murami[1][2]. Przypominają o tym malowane maswerki w narożach w formie stylizowanych kusz[3]. Historycy sztuki Dirk De Vos i Lorne Campbell datują namalowanie dzieła na rok 1435. Według De Vosa najstarsza znana kopia Zdjęcia z Krzyża Rogiera Tryptyk Edeleheere w Lowanium, mogła być ukończona około roku 1435, najpewniej przed rokiem 1443, dlatego też oryginalna praca Van der Weydena musiała powstać przed 1435[1]. Około 1548 obraz został zamieniony za kopię pędzla Michaela Coxcie oraz organy. Nowym właścicielem oryginału została węgierska królowa wdowa Maria[1], siostra cesarza Karola V, która w imieniu brata objęła rządy w Niderlandach jako namiestniczka. Początkowo dzieło znajdowało się w prywatnej rezydencji Marii w Binche, gdzie zapoznał się z nim hiszpański dworzanin Vicente Alvárez, który w 1551 wspominał o dziele: "To był najlepszy obraz w całym zamku i w ogóle, sądzę, iż w całym świecie, bowiem widziałem wiele znamienitych dzieł jednak żadne nie dorównuje temu w prawdzie wobec natury i pobożności"[1]. Alvárezowi towarzyszył przyszły król hiszpański Filip. Tenże przewiózł Zdjęcie z krzyża do Hiszpanii, początkowo umieszczając je we własnym zameczku myśliwskim El Pardo[1]. Pod datą 15 kwietnia 1574 obraz został zapisany w inwentarzu klasztoru San Lorenzo de El Escorial, którego fundatorem był Filip II. "Wielki obraz, na którym namalowane jest Zdjęcie z Krzyża, z Maryją i ośmioma innymi postaciami . . przez rękę Maestre Rogier, który należał do królowej Marii"[4]. W 1939 obraz został przeniesiony z Escorialu do madryckiego Prado[5]. Opis i analizaJest to monumentalny obraz ołtarzowy, przedstawiający jedną ze scen pasyjnych – moment zdjęcia Chrystusa z krzyża. Postaci mają niemal naturalne rozmiary. Płytka przestrzeń, iluzja złoconego drewna oraz maswerki w górnych rogach przywodzą na myśl rzeźbione w drewnie i polichromowane ołtarze. Spotęgowany ładunek realizmu w kształtowaniu postaci i niezwykle plastycznie opracowane postaci potęgują wrażenie, iż mamy do czynienia z rzeźbionym poliptykiem. Józef z Arymatei podtrzymuje martwe ciało Chrystusa, podczas gdy Maryja opada omdlała na ziemię. Podobieństwo pozy, zamknięte oczy, bladość skóry Maryi zdają się mówić o nierozerwalnym związku przeżyć Matki i Syna. Kompozycja jest zamknięta z obu stron przez postaci Jana Ewangelisty i Marii Magdaleny, załamującej ręce w geście rozpaczy. Nie wiadomo, co znajdowało się na zaginionych skrzydłach poliptyku. Wątek zdjęcia z krzyża wspominają w Nowym Testamencie wszyscy czterej ewangeliści i łączą go z kolejnym – złożeniem do grobu. Według Ewangelii Świętych Mateusza (27:57-60), Marka (15:42-47) i Łukasza (23:50-56), Józef z Arymatei zdjął ciało Chrystusa i przygotował je do pochówku. Ewangelia Jana (19:38-42) wspomina także o Nikodemie. Żadna z Ewangelii nie wspomina obecności Maryi w tym wydarzeniu. W okresie średniowiecza narracja Pasji w teologii, filozofii, literaturze i sztuce była różnorodna. Maryja w związku z jej silnym kultem odgrywała kluczową rolę np. w tekście Meditationes de Vita Christi przypisywanym Ludolfowi z Saksonii. Barbara Lane sugeruje, iż wątek z Vita Christi mógł mieć wpływ na przedstawienia malarskie zdjęcia z krzyża[6], w tym dzieło Rogiera: Wtedy niewiasta z największą czcią dotknęła zwisającej prawej ręki Jezusa, położyła ją przy policzku i całowała ją patrząc pełna smutku, wylewając wiele łez. Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
|