Kupała, Kupało – rzekome bóstwo słowiańskie, które po raz pierwszy wymienione jest w XVII wieku i porównane do greckiej bogini Ceres. Współcześni badacze mitologii Słowian negują jednak istnienie takiego bóstwa.
Źródła
Pierwszym źródłem, które wymienia bóstwo Kupało, jest Latopis Hustyński pochodzący z XVII wieku:
Piąty Kupało, jak sądzę, był bogiem obfitości, jak u HellenówCeres. Jemu zaś bezrozumni za obfitość podziękowanie składali w tym czasie, kiedy miały nastać żniwa. Tego Kupały, biesa, jeszcze i dotychczas w niektórych stronach bezrozumni pamięć czczą, zaczynając czerwca 23 dnia, w wigilię narodzin św. Jana Poprzednika Pańskiego, aż do żniw i dalej, w taki sposób: z wieczora zbiera się prosty lud obydwu płci i splatają sobie wieńce z jadalnych ziół lub korzeni i, przepasawszy się trawą, wzniecają ogień. Gdzie indziej zaś stawiają zieloną galąź i wziąwszy się za ręce, krążą wokół tego ognia, śpiewając swoje pieśni, przeplatając Kupałą. Potem przez ów ogień przeskakują, temu biesowi w ofierze siebie składając[1].
Współcześni badacze raczej negują istnienie słowiańskiego bóstwa o imieniu Kupało. Według Władimira Toporowa postacie mitologiczne znane z późniejszych źródeł, takie jak Jaryło, Kupała, Pogwizd, Łada, Polel i inne, nie mogą być uważane za bogów[3]. Folklorysta i etnograf Andriej Toporkow(inne języki) stwierdził, że Kupało był tylko świętem ludowym, a uznanie go za bóstwo jest wątpliwe[4]. Według Stanisława Urbańczyka Kupała to „literacka fikcja, uparcie przez mitologów podtrzymywana jako prawda”[2]. Brak jest informacji o bóstwie we wcześniejszych źródłach wspominających obchody Nocy Kupały[5].
Część badaczy, np. Martin Pitro i Petr Vokáč[6], czy Linda Ivantis[7], uważają, że Kupało nie był bóstwem, tylko postacią obrzędową lub kukłą używaną podczas Nocy Kupały. Materiał źródłowy potwierdza istnienie kukieł o takiej nazwie, np. ukraińskiedial.kupało „kukła obrzędowa, używana w uroczystościach sobótkowych”, czy białoruskiedial.kupała „osoba wiodąca prym w zabawach sobótkowych”[8].
Henryk Suszko: Latopis hustyński. Opracowanie, przekład i komentarze. Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2003, seria: Slavica Wratislaviensia. ISBN 83-229-2412-7.
Боги. W: Władimir Toporow: Славянские древности: Этнолингвистический словарь. Nikita Tołstoj (red.). T. 1: А (Август) – Г (Гусь). Moskwa: Международные отношения, 1995, s. 348–352. ISBN 5-7133-0704-2. (ros.).